Langzaam glijdt het Betuws landschap voorbij. Steeds miniem veranderend, van licht naar donker, van lente naar zomer, van seizoen naar seizoen. Een eeuwig durende reis, vertraagd, verstild… Op het perron wacht een reiziger, hij heeft een paar minuten de tijd. Hij kijkt voor zich uit en wordt getroffen door de schoonheid van het landschap dat zich voor hem ontvouwt. Het is een 125 jaar oud landschap. Zoveel jaar geleden werd de spoorwegverbinding Geldermalsen-Elst geopend.

Een kunstcommissie met vertegenwoordigers van de gemeenten Overbetuwe, Nederbetuwe en Tiel kozen, met ondersteuning van het Centrum Beeldende Kunst Gelderland, uit vijf voorstellen dat van kunstenaar Marcel Kronenburg: het filmproject ‘Vijf minuten vertraging’ over de 125 jaar oude Betuwelijn zelf. Op zes stations langs de lijn Tiel-Arnhem zal het gedurende vijf jaar voor alle passagiers via schermen te zien zijn. De titel ‘Vijf minuten vertraging’ doelt niet op een werkelijke vertraging van het openbaar vervoer; dat zou te makkelijk zijn. De titel verwijst naar de film zelf: het Betuws landschap, waar de passagiers straks zelf doorheen reizen, ontvouwt zich iets vertraagd en wordt gezien door de ogen van de machinist. Een standpunt dat je als treinreiziger in principe nooit zult innemen, je kunt het alleen in je fantasie voorstellen. Daarnaast verwijst de titel naar het relatieve van tijd: vijf minuten ten op zichte van het vormen van het Betuws landschap in 125 jaar. Het bijzondere van de lijn Tiel-Arnhem is dat op het overgrote deel van het traject geen bovenleiding aanwezig is. Dit levert een kenmerkend oer-Hollands land- schap op. Kijkend naar de film lijkt het alsof je naar een bewegend, surrealistisch schilderij kijkt.

Surreëel is ook dat de tijden in de film door elkaar lijken te lopen: de ene keer wordt een 125 jaar oud landschap met stationsgebouwen uit de tijd dat de lijn werd aangelegd getoond, de andere keer confronteert de nieuwe Betuweroute de kijker met enorme ingrepen in het landschap uit de huidige tijd. Op deze wijze schrijft de kunstenaar als het ware de geschiedenis van dit deel van de Betuwe. Marcel Kronenburg maakt in zijn werk graag gebruik van gegevens of situaties die al in de openbare ruimte aanwezig zijn. Hij bewerkt en manipuleert ze echter waardoor de toeschouwer opnieuw naar zijn omgeving kijkt. Ook in Vijf Minuten Vertraging maakt Kronenburg gebruik van wat de omgeving hem te bieden heeft. De kunstenaar filmde de route vele malen, op verschillende tijdstippen van de dag en gedurende een heel jaar. Hij monteerde samen met Sieger Duinkerken alle stukken vloeiend aan elkaar en maakte composities met de filmbeelden. Het resultaat is een langzaam glijdende film die verschillende momenten van de dag en de seizoenen met elkaar verbindt. Het is prachtig te zien hoe de ijzel een witte deken over het landschap legt, hoe de herfst subtiele kleurveranderingen aanbrengt in het groen. Een film om vaak te bekijken.

Hermelinde van Xanten


terug...